Budowa grzyba: części owocnika, cechy i klucz do grup

Budowa grzyba to pierwsza rzecz, której trzeba się nauczyć, zanim zacznie się rozpoznawać gatunki. To, co zbieramy do koszyka, jest tylko owocnikiem, czyli nadziemną częścią organizmu, która wytwarza zarodniki. Właściwy grzyb, czyli grzybnia, rośnie ukryty w glebie albo w drewnie. Owocnik typowego grzyba kapeluszowego składa się z kapelusza, spodu kapelusza (blaszek, rurek, kolców albo listewek), trzonu oraz osłon, z których powstają pierścień, pochwa i łatki na kapeluszu. Na tej stronie pokazujemy każdą z tych części na schemacie, nazywamy kształty, które spotkasz w opisach gatunków, a na końcu prowadzimy przez klucz do grup grzybów: pięć pytań, po których wiadomo, w którym dziale atlasu szukać dalej.

⚠️ Budowa podpowiada grupę, nie gatunek

Klucz z tej strony pozwala ustalić, do jakiej grupy należy grzyb, ale nie wystarcza do decyzji, czy można go zjeść. W wielu grupach obok gatunków jadalnych rosną śmiertelnie trujące, a różnią się one szczegółami, które trzeba sprawdzić w opisie gatunku. Grzyb z białymi blaszkami, pierścieniem i bulwą lub pochwą u nasady traktuj jak muchomora, dopóki nie udowodnisz, że nim nie jest.

Zawsze wykopuj cały trzon: pochwa muchomora sromotnikowego często zostaje w ziemi.
W razie zatrucia: numer alarmowy 112. Ośrodki toksykologii klinicznej działają m.in. w Warszawie, Łodzi, Krakowie, Wrocławiu, Poznaniu, Gdańsku i Lublinie.

W skrócie: części grzyba i na co patrzeć

Część	Czym jest	Co sprawdzić przy rozpoznawaniu
Grzybnia	sieć cienkich nitek (strzępek) w glebie lub drewnie, właściwy organizm grzyba	zwykle niewidoczna; biały nalot u nasady trzonu, sznury pod korą
Owocnik	nadziemna część, która wytwarza zarodniki; to ją zbieramy	cały owocnik razem z nasadą trzonu
Kapelusz	górna część owocnika, chroni warstwę z zarodnikami	kształt, kolor, łuski, łatki, śluz, brzeg
Hymenofor	spód kapelusza, na którym powstają zarodniki	blaszki, rurki, kolce, listewki albo powierzchnia gładka
Trzon	noga, na której stoi kapelusz	kształt, siateczka, łuski, wnętrze pełne lub puste
Pierścień	resztka osłony, która u młodego grzyba zakrywała blaszki	czy jest, czy zwisa, czy przesuwa się po trzonie
Pochwa i bulwa	resztka osłony, która otulała cały młody owocnik	workowata pochwa lub obrzeżona bulwa u nasady: sygnał muchomora
Zasnówka	pajęczynowata osłona między brzegiem kapelusza a trzonem	rdzawe włókna na trzonie: zasłonaki
Miąższ	wnętrze owocnika	barwa po przekrojeniu, sinienie, mleczko, zapach
Zarodniki	mikroskopijne komórki rozrodcze	kolor wysypu zarodników na kartce

Grzybnia i owocnik: który z nich jest grzybem

Grzyb to przede wszystkim grzybnia, czyli plątanina strzępek, nitek grubości kilku tysięcznych milimetra. Grzybnia rozrasta się w ściółce, glebie albo w drewnie i może żyć wiele lat, a u niektórych gatunków nawet kilkaset. Pobiera pokarm z otoczenia: rozkłada martwe szczątki, pasożytuje na drzewach albo wchodzi z nimi w mikoryzę, czyli współpracę korzeni z grzybem. Dlatego borowiki, koźlarze czy maślaki rosną tylko przy określonych drzewach, a kurka nie da się łatwo uprawiać.

Owocnik pojawia się tylko wtedy, gdy grzybnia ma dość wody, ciepła i zgromadzonych zapasów. Jego jedynym zadaniem jest wytworzenie i rozsianie zarodników. Owocnik może urosnąć w ciągu kilku dni, o czym piszemy w tekście jak szybko rosną grzyby. Zbieranie owocników nie niszczy grzybni, jeśli nie rozgrzebujemy ściółki, ale wyrywanie z mchem i zostawianie odkrytej ziemi już ją uszkadza.

Nie wszystkie grzyby mają owocniki z kapeluszem i trzonem. Huby tworzą twarde konsole na pniach, purchawki kuliste worki z zarodnikami w środku, trufle bulwy pod ziemią, a drożdże i pleśnie nie tworzą owocników widocznych gołym okiem. Ta strona opisuje głównie grzyby kapeluszowe, bo to wśród nich zdarza się najwięcej pomyłek.

Kapelusz: kształt, powierzchnia i brzeg

Kapelusz zmienia kształt z wiekiem, dlatego opisy gatunków podają zwykle dwa stany: u młodych owocników i u dojrzałych. Młody grzyb ma kapelusz najczęściej półkulisty albo dzwonkowaty, a potem rozpościera się do wypukłego, płaskiego albo wklęsłego. Kilka kształtów jest na tyle charakterystycznych, że same naprowadzają na grupę.

• Lejkowaty: środek głęboko zapadnięty, brzeg uniesiony. Tak wyglądają dojrzałe rydze, lejkowce i część lejkówek.
• Stożkowaty lub z ostrym garbkiem: kapelusz zwęża się w szpic. Typowy dla łysiczek, kołpaczków i strzępiaków, czyli małych grzybów, których się nie zbiera.
• Z tępym garbkiem: łagodne wzniesienie na środku płaskiego kapelusza, częste u kani i u gąsek.
• Jajowaty, potem dzwonkowaty: kapelusz otula trzon, a z wiekiem rozpływa się od brzegu w czarny tusz. To czernidłaki, opisane we wpisie o czernidłaku kołpakowatym.

Powierzchnia kapelusza bywa gładka, matowa, aksamitna, lepka albo śluzowata (maślaki), popękana w poletka (koźlarze w suche lato, gołąbek zielonawy), łuskowata (kania) albo pokryta łatkami, czyli białymi resztkami osłony, które da się zetrzeć palcem. Łatki to cecha muchomorów, choć deszcz potrafi je zmyć, więc ich brak niczego nie dowodzi. Bywa też strefowana, z koncentrycznymi pasami jak u rydza, albo promieniście włóknista jak u strzępiaków.

Brzeg kapelusza może być gładki, prążkowany (widać przez skórkę przebijające blaszki, jak u gołąbków i muchomora czerwieniejącego), podwinięty do spodu (krowiak podwinięty, młode mleczaje), popękany promieniście albo ozdobiony zwisającymi resztkami osłony.

Spód kapelusza: blaszki, rurki, kolce i listewki

Spód kapelusza, fachowo hymenofor, to najważniejsza cecha w całym rozpoznawaniu, bo dzieli grzyby kapeluszowe na kilka dużych grup. To tutaj powstają zarodniki, a im większa powierzchnia, tym więcej ich grzyb wytworzy, stąd fałdy, rurki i kolce.

• Rurki: gąbczasta warstwa złożona z tysięcy rurek ustawionych pionowo, od spodu widać ich ujścia, czyli pory. U borowików, podgrzybków, maślaków i koźlarzy warstwę rurek łatwo oddzielić od miąższu kapelusza. Szczegóły w hubach borowiki i maślaki.
• Blaszki: cienkie, pionowe płytki rozchodzące się promieniście od trzonu. Ma je większość grzybów kapeluszowych, od gąsek i gołąbków po wszystkie muchomory.
• Kolce: miękkie, zwisające igiełki, łatwo odpadające od kapelusza. Tak wygląda kolczak obłączasty, a w formie sopli soplówki.
• Listewki: grube, tępe, rozwidlone fałdy, które zbiegają na trzon i nie dają się oddzielić od miąższu. To znak pieprzników, przede wszystkim kurki. Jej sobowtór, lisówka pomarańczowa, ma prawdziwe, cienkie i gęste blaszki.
• Pory bez rurek do oddzielenia: twarda warstwa porów zrośnięta z miąższem, typowa dla hub, na przykład żółciaka siarkowego.

Blaszki z bliska: gęstość, ostrze i przyczep do trzonu

Gdy wiadomo już, że grzyb ma blaszki, opis gatunku zawęża się trzema cechami, które widać po odwróceniu owocnika.

Gęstość i układ. Blaszki bywają gęste lub rzadkie, szerokie lub wąskie, równej długości albo przemieszane z krótszymi blaszeczkami. U części gatunków rozwidlają się albo łączą poprzecznymi żyłkami. Pomaga też dotyk: blaszki gołąbków są kruche i łamią się jak kreda, a woskowate blaszki wodnich są grube i jakby natłuszczone.

Ostrze, czyli dolna krawędź blaszki, bywa gładkie, piłkowane albo karbowane. Ostrze innego koloru niż reszta blaszki to cecha kilku rodzajów, na przykład części grzybówek.

Przyczep do trzonu widać najlepiej na przekroju owocnika wzdłuż trzonu. To jedna z najbardziej użytecznych cech, bo rozdziela grupy, które z góry wyglądają podobnie:

• Wolne: blaszki nie dochodzą do trzonu, zostaje wolny pierścień miąższu. Tak jest u muchomorów, pieczarek i kani.
• Przyrośnięte: blaszki dochodzą do trzonu całą szerokością.
• Zatokowato wycięte: tuż przy trzonie blaszka ma wcięcie, a potem przyrasta. Typowe dla gąsek, opisanych w hubie gąski.
• Zbiegające: blaszki schodzą w dół po trzonie. Tak wyglądają lejkówki i krowiaki, a u opieniek blaszki lekko zbiegają.

Trzon: kształt, powierzchnia i wnętrze

Trzon bywa cylindryczny, maczugowaty (grubszy u dołu, jak u młodych borowików), bulwiasty, zwężony ku podstawie, korzeniasty, czyli wnikający głęboko w ziemię, albo wygięty, gdy grzyb rośnie z boku pnia. U hub i boczniaków trzon jest krótki i boczny albo nie ma go wcale.

Powierzchnia trzonu rozstrzyga w kilku ważnych parach. Borowik szlachetny ma jasną siateczkę w górnej części trzonu, goryczak żółciowy ciemną i grubą, a borowik szatański czerwoną. Koźlarze mają trzon pokryty ciemnymi łuseczkami, jak posypany pieprzem. Kania ma trzon w brązowy, wężowy wzór, a muchomor sromotnikowy często delikatnie zygzakowaty, oliwkowy rysunek.

Wnętrze trzonu sprawdza się po przekrojeniu wzdłuż: bywa pełne, gąbczaste (watowate), z komorami albo puste jak rurka. Pusty w środku, jedną wspólną komorą razem z kapeluszem, jest smardz, a podzielona na komory i fałdy jest piestrzenica kasztanowata. To jedna z najważniejszych różnic wiosennego grzybobrania.

Osłony: pierścień, pochwa, bulwa i zasnówka

Młode owocniki wielu gatunków są otulone delikatnymi błonami. Gdy grzyb rośnie, błony pękają, a ich resztki zostają na owocniku i są jedną z najważniejszych cech w rozpoznawaniu trujących grzybów. Mykologia rozróżnia dwie osłony.

• Osłona całkowita otacza cały młody owocnik jak skorupka jajka. Po jej pęknięciu zostają pochwa u nasady trzonu i łatki na kapeluszu. Tak zbudowane są muchomory, opisane w hubie muchomory.
• Osłona częściowa łączy brzeg kapelusza z trzonem i zakrywa młode blaszki. Zostaje po niej pierścień na trzonie albo pajęczynowata zasnówka.

Pierścień może zwisać jak spódniczka (muchomory), być wzniesiony i podwójny (pieczarki), dać się przesuwać po trzonie (kania) albo zostawiać na trzonie tylko ciemną strefę. U opieniek bywa nietrwały i znika u starych owocników. Pochwa bywa wolna i workowata, jak u muchomora sromotnikowego, albo przyrośnięta i widoczna tylko jako obrzeżenie bulwy, jak u muchomora plamistego. U muchomora czerwonego zostają z niej pierścienie brodawek na bulwie. Zasnówka zostawia na trzonie rdzawe włókienka, gdy zarodniki osiądą na pajęczynie. Ma ją każdy zasłonak, a do tego rodzaju należy śmiertelnie trujący zasłonak rudy.

⚠️ Trzy osłony, które każą przerwać zbiór

Pochwa lub obrzeżona bulwa przy białych blaszkach oznacza muchomora. Muchomor sromotnikowy i jadowity odpowiadają za większość śmiertelnych zatruć grzybami w Polsce.
Zasnówka i rdzawy wysyp zarodników oznaczają zasłonaka. Zasłonak rudy niszczy nerki, a pierwsze objawy pojawiają się nawet po kilku dniach, gdy szkody są już poważne.
Pierścień przy grzybie rosnącym w kępie na drewnie nie dowodzi, że to opieńka. Taką samą budowę ma hełmówka jadowita, zawierająca te same toksyny co muchomor sromotnikowy.

Miąższ: barwa, sinienie, mleczko i zapach

Przekrojony owocnik mówi więcej niż oglądany z zewnątrz. Najważniejsze cechy miąższu to:

• Zmiana barwy po przekrojeniu. Miąższ wielu borowikowatych sinieje, czasem w kilka sekund. Sinienie nie świadczy o trujących właściwościach: sinieje jadalny podgrzybek, a nie sinieje gorzki goryczak. Przy rozpoznawaniu trzeba odczekać kilka minut i porównać przekrój z opisem gatunku.
• Mleczko. Gdy po zranieniu blaszek wypływają krople płynu, grzyb należy do mleczajów. Kolor mleczka rozstrzyga o gatunku: pomarańczowe ma rydz, opisany w tekście o rydzach, a białe i ostre ma wiele mleczajów niejadalnych.
• Kruchość. Miąższ gołąbków i mleczajów łamie się jak kreda albo jabłko, bez włókien. To odróżnia je od reszty grzybów blaszkowych, których trzon przy łamaniu się rozwarstwia.
• Zapach. Mączny, rzodkiewkowy, anyżowy, czosnkowy albo nieprzyjemny, przypominający atrament lub karbol. Zapach karbolu po potarciu nasady trzonu odróżnia trującą pieczarkę karbolową od jadalnej pieczarki polnej.

Zarodniki i wysyp zarodników

Zarodniki są za małe, żeby zobaczyć je gołym okiem, ale ich kolor w masie widać na kartce. To prosta i bardzo skuteczna cecha. Odetnij trzon, połóż kapelusz blaszkami w dół na kartce, w połowie białej i w połowie czarnej, i przykryj miską na kilka godzin. Grzyb zostawi odcisk w kolorze zarodników.

Kolor wysypu	Przykładowe grupy
biały lub kremowy	muchomory, gąski, lejkówki, opieńki, boczniaki, wiele gołąbków
żółtawy do ochrowego	część gołąbków i mleczajów
różowy	dzwonkówki, drobnołuszczaki
rdzawy, ochrowobrązowy	zasłonaki, hełmówki, łuszczaki, krowiaki
purpurowobrązowy do czekoladowego	pieczarki, maślanki
czarny	czernidłaki, kołpaczki

Wysyp zarodników rozstrzyga w parze najczęściej mylonej w kępach na pniach: opieńka ma wysyp biały, a hełmówka jadowita i łuszczak zmienny rdzawobrązowy, co opisujemy w hubie opieńki.

Klucz do grup grzybów: pięć pytań

Klucz prowadzi od cech widocznych gołym okiem do grupy, w której trzeba szukać dalej. Odpowiadaj na pytania po kolei i za każdym razem patrz na cały owocnik, razem z wykopaną nasadą trzonu. Klucz celowo nie kończy się na gatunku: ostatnim krokiem jest zawsze porównanie z opisem gatunku i z jego trującymi sobowtórami. Pełną listę rodzajów w każdej grupie znajdziesz w atlasie rodzajów grzybów.

Pytanie 1. Czy owocnik ma kapelusz i trzon?

• Nie, rośnie na pniu jako twarda albo mięsista konsola: huby i grzyby nadrzewne, np. żółciak siarkowy, soplówka jeżowata, chaga.
• Nie, to kula albo gruszka z zarodnikami w środku: purchawki i purchawkowate, np. czasznica olbrzymia. Młody owocnik zawsze przekrój: musi mieć jednolity, biały miąższ. Zarys kapelusza i blaszek w środku oznacza młodego muchomora w osłonie.
• Nie, to krzaczek albo kalafior: grzyby koralowate i siedzunie, np. kozia broda.
• Nie, to miseczka, siateczka komór albo bulwa pod ziemią: grzyby workowe, czyli smardze, piestrzenice, czarki i trufle.
• Tak: przejdź do pytania 2.

Pytanie 2. Co jest pod kapeluszem?

• Gąbka z rurek: borowikowate, czyli borowiki, podgrzybki, maślaki i koźlarze. W Polsce nie rośnie wśród nich grzyb śmiertelnie trujący, ale są gorzkie i wywołujące ciężkie zatrucia, jak goryczak żółciowy i borowik szatański.
• Kolce: kolczaki, np. kolczak obłączasty.
• Tępe, rozwidlone listewki zbiegające na trzon: pieprzniki, w tym kurka i lejkowiec dęty.
• Cienkie blaszki: przejdź do pytania 3.

Pytanie 3. Czy miąższ jest kruchy jak kreda?

• Tak, a po zranieniu wypływa mleczko: mleczaje, np. rydze i mleczaj jodłowy.
• Tak, bez mleczka, trzon łamie się z trzaskiem: gołąbki, opisane w hubie gołąbki.
• Nie, trzon jest włóknisty: przejdź do pytania 4.

Pytanie 4. Czy na trzonie jest pierścień, a u nasady bulwa lub pochwa?

• Blaszki białe i wolne, pierścień oraz bulwa albo pochwa: muchomory. Tu należą muchomor sromotnikowy, muchomor jadowity i muchomor czerwony. Nie zbieraj, jeśli nie znasz gatunku z całkowitą pewnością.
• Blaszki różowe, potem czekoladowe, pierścień, bez pochwy: pieczarki, np. pieczarka polna. Młode pieczarki o jeszcze białych blaszkach najłatwiej pomylić z muchomorami.
• Kapelusz w łuskach, pierścień ruchomy, trzon w wężowy wzór: czubajki, w tym kania.
• Kępy na drewnie, pierścień, blaszki przyrośnięte: opieńki, ale też łuszczaki i hełmówka jadowita. Rozstrzyga wysyp zarodników i trzon pod pierścieniem.
• Brak pierścienia i pochwy: przejdź do pytania 5.

Pytanie 5. Jakiego koloru są blaszki i wysyp zarodników?

• Jasne blaszki, zatokowato wycięte przy trzonie, mięsisty grzyb: gąski, opisane w hubie gąski, np. gąska zielonka. Uwaga, wśród nich jest trująca gąska tygrysia.
• Jasne blaszki zbiegające, kapelusz lejkowaty lub płaski: lejkówki. Białe, drobne lejkówki z trawników i łąk zawierają muskarynę i należą do najczęstszych pomyłek zbieraczy.
• Grzyb rośnie na drewnie, blaszki jasne, trzon boczny: boczniaki.
• Blaszki brązowe do rdzawych, na trzonie zasnówka: zasłonaki. Nie zbieraj żadnego.
• Siarkowożółte kępy na pniach, blaszki zielonkawe, potem purpurowobrązowe, smak gorzki: maślanki, w tym trująca maślanka wiązkowa, najczęściej mylona z opieńką.
• Blaszki czarnieją i rozpływają się: czernidłaki, np. czernidłak kołpakowaty.
• Drobny grzyb, kapelusz stożkowaty, trzon cienki: grzybówki, kołpaczki, łysiczki i strzępiaki. Tych się nie zbiera.

Tablica rodzajów grzybów: sylwetki i cechy

Klucz prowadzi do grupy, a tablica pokazuje rodzaje, które spotkasz w polskim lesie najczęściej. Każdy rodzaj ma swoją sylwetkę, którą doświadczony grzybiarz rozpoznaje z daleka: lejek mleczaja, wysoką kanię z garbem, kępę majówek, tarczowaty kapelusz dzwonkówki. Na dwóch rysunkach pokazujemy szesnaście rodzajów blaszkowych: najpierw te rosnące na ziemi, potem lejkówki, grzyby z drewna, zasłonaki i drobne grzyby, których się nie zbiera. Trzeci rysunek pokazuje grzyby rurkowe oraz pieprzniki, kolczaki, smardze i piestrzenice. W tabeli opisujemy wszystkie te rodzaje. Sylwetka to dopiero pierwszy krok, bo w wielu rodzajach obok gatunków jadalnych rosną trujące, dlatego w ostatniej kolumnie podajemy najważniejszą pułapkę.

Rodzaj	Po czym poznać sylwetkę	Uwaga
Muchomory	łatki na kapeluszu, białe wolne blaszki, pierścień, bulwa lub pochwa	najgroźniejszy rodzaj: muchomor sromotnikowy i jadowity
Czubajki (kanie)	bardzo wysokie, kapelusz w łuski z garbem, ruchomy pierścień	młode bywają mylone z muchomorami
Pieczarki	biały kapelusz, blaszki różowe, potem czekoladowe, pierścień, bez pochwy	trująca pieczarka karbolowa pachnie atramentem
Gołąbki	kolorowy, płaski kapelusz, kredowo kruchy trzon, bez pierścienia	ostre w smaku są niejadalne
Mleczaje	lejkowaty kapelusz, często strefowany, mleczko po zranieniu	jadalność zależy od koloru i smaku mleczka; białe i ostre ma trujący mleczaj wełnianka
Gąski	mięsiste, kapelusz z tępym garbem, blaszki wycięte przy trzonie	trujące gąska tygrysia i gąska siarkowa
Majówki	biała lub kremowa, mięsista, pachnie mąką, rośnie wiosną w kręgach	mylona z trującymi dzwonkówkami
Dzwonkówki (sadówki)	kapelusz tarczowaty, blaszki od białych do łososiowych, wysyp różowy	sadówka spod drzew owocowych jest jadalna, dzwonkówka trująca bardzo podobna
Lejkówki	lejkowate lub płaskie, blaszki zbiegające, białawe	drobne białe lejkówki zawierają muskarynę
Opieńki	gęste kępy na drewnie, miodowy kapelusz, pierścień	mylone z hełmówką jadowitą i maślanką
Zasłonaki	zasnówka i rdzawe włókna na trzonie, rdzawy wysyp	zasłonak rudy niszczy nerki
Strzępiaki	małe, stożkowaty kapelusz, promieniście włóknisty i popękany	wiele gatunków silnie trujących
Hełmówki	małe kępki na drewnie, brązowy kapelusz, delikatny pierścień	hełmówka jadowita ma toksyny muchomora sromotnikowego
Maślanki	siarkowożółte kępy na pniach, blaszki zielonkawe, smak gorzki	maślanka wiązkowa, fałszywa opieńka
Czernidłaki	wydłużony, jajowaty kapelusz, blaszki rozpływają się w czarny tusz	czernidłak pospolity z alkoholem wywołuje zatrucie
Boczniaki	kapelusze jak muszle, dachówkowato na pniu, trzon boczny	rosną od jesieni do zimy
Borowiki	masywny trzon z siateczką, rurki	gorzki goryczak żółciowy ma ciemną siateczkę
Podgrzybki	aksamitny kapelusz, smuklejszy trzon bez siateczki, rurki sinieją	jadalne, sinienie nie oznacza trucizny
Koźlarze	wysoki trzon w czarne łuseczki, rurki	rosną przy brzozach, osikach i grabach
Maślaki	śluzowaty kapelusz, często pierścień, rurki	rosną przy sosnach i modrzewiach
Pieprzniki	lejkowate, falisty brzeg, grube listewki zbiegające na trzon	lisówka pomarańczowa ma prawdziwe blaszki
Kolczaki	kremowy kapelusz, pod nim miękkie kolce	w Polsce bez trujących sobowtórów
Smardze	kapelusz w komory jak plaster miodu, w środku jedna pusta komora	chronione, zbiór tylko poza lasem
Piestrzenice	kapelusz pofałdowany jak mózg, w środku komory	piestrzenica kasztanowata jest śmiertelnie trująca

Jak opisać znaleziony grzyb: lista kontrolna

Zanim zaczniesz porównywać znalezisko z atlasem albo pokażesz je klasyfikatorowi grzybów w stacji sanitarno-epidemiologicznej, zanotuj albo sfotografuj po kolei:

1. gdzie rośnie: na ziemi, na drewnie, na łące, przy jakim drzewie;
2. czy rośnie pojedynczo, grupą czy w zrośniętej kępie;
3. kapelusz z góry: kolor, kształt, łuski, łatki, śluz, średnica;
4. spód kapelusza z bliska: blaszki, rurki, kolce albo listewki, ich kolor;
5. przyczep blaszek do trzonu, widoczny na przekroju;
6. trzon: kształt, siateczka, łuski, pierścień, wnętrze;
7. nasada trzonu po wykopaniu: bulwa, pochwa, grzybnia;
8. miąższ po przekrojeniu: kolor zaraz i po pięciu minutach, mleczko;
9. zapach po roztarciu kawałka miąższu;
10. kolor wysypu zarodników.

Ta sama lista przydaje się, gdy zbierasz grzyby do suszenia, o którym piszemy w tekście jak suszyć grzyby: po wysuszeniu większość cech znika i grzyba nie da się już rozpoznać.

Słowniczek: nazwy części grzyba

• Strzępka: pojedyncza nitka grzyba, podstawowy element jego budowy.
• Grzybnia (mycelium): sieć strzępek w podłożu, właściwy organizm grzyba.
• Sznury grzybniowe: grube, skręcone pasma grzybni, np. czarne „sznurówki” opieniek pod korą.
• Owocnik: część grzyba wytwarzająca zarodniki, potocznie po prostu „grzyb”.
• Hymenofor: spód kapelusza, na którym powstają zarodniki.
• Hymenium: warstwa komórek wytwarzających zarodniki, pokrywająca hymenofor.
• Pory: ujścia rurek widoczne od spodu kapelusza.
• Blaszeczki: krótsze blaszki między pełnymi blaszkami.
• Osłona całkowita: błona otulająca cały młody owocnik, po której zostaje pochwa i łatki.
• Osłona częściowa: błona między brzegiem kapelusza a trzonem, po której zostaje pierścień lub zasnówka.
• Pochwa: workowata resztka osłony całkowitej u nasady trzonu.
• Zasnówka: pajęczynowata osłona częściowa zasłonaków.
• Mikoryza: współżycie grzybni z korzeniami drzewa, z korzyścią dla obu stron.
• Saprotrof: grzyb rozkładający martwą materię, np. opadłe liście i drewno.
• Wysyp zarodników: odcisk zarodników na kartce, jego kolor pomaga oznaczać grzyby.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Źródła

1. Flück M., Atlas grzybów, Delta W-Z, Warszawa (ISBN 978-83-7175-900-0): plansze cech morfologicznych i klucz do grup.
2. Gumińska B., Wojewoda W., Grzyby i ich oznaczanie, PWRiL, Warszawa 1983.
3. Wojewoda W., Checklist of Polish Larger Basidiomycetes, W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, Kraków 2003.
4. Knudsen H., Vesterholt J. (red.), Funga Nordica, Nordsvamp, Kopenhaga 2012: klucze do rodzajów grzybów blaszkowych i borowikowatych.
5. Index Fungorum, indexfungorum.org: aktualne nazwy naukowe.
6. Zintegrowana Platforma Edukacyjna, lekcja „Grzyby”, zpe.gov.pl.

Sprawdź też

• Rodzaje grzybów: atlas
• Grzyby trujące
• Muchomory: rodzaje i rozpoznawanie
• Muchomor sromotnikowy
• Borowiki
• Gołąbki
• Opieńki
• Kurka
• Jak szybko rosną grzyby
• Jak suszyć grzyby

Strona ma charakter edukacyjny i nie zastępuje oznaczenia grzyba przez klasyfikatora grzybów w stacji sanitarno-epidemiologicznej. Nie jedz grzybów, których nie jesteś pewien. W razie podejrzenia zatrucia dzwoń pod numer alarmowy 112.