Gąska siarkowa (Tricholoma sulphureum) to trujący grzyb z rodzaju gąsek, który łatwo poznać po dwóch cechach naraz: jest siarkowożółty w całości, czyli żółty ma kapelusz, blaszki, trzon i miąższ, oraz ma intensywny, nieprzyjemny zapach gazu świetlnego, smoły albo naftaliny, wyczuwalny już przy zrywaniu. Rośnie od sierpnia do października w lasach liściastych i iglastych, na glebach kwaśnych, zwykle pojedynczo albo w małych grupach. Grzybiarze najczęściej mylą ją z gąską zielonką, która też jest żółtawa, ale ma gęstsze blaszki, biały lub bladożółty miąższ i pachnie mąką. W tym artykule opisujemy klucz rozpoznawczy, tabelę różnic wobec innych żółtych gąsek i objawy zatrucia.
⚠️ ŻÓŁTA GĄSKA O ZAPACHU GAZU JEST TRUJĄCA
Gąska siarkowa wywołuje zatrucia z nudnościami, wymiotami i biegunką, czasem z bólem i zawrotami głowy. Zanim zbierzesz jakąkolwiek żółtą gąskę, przełam kapelusz i powąchaj: zapach gazu, smoły lub naftaliny oznacza gąskę siarkową. Sprawdź też kolor blaszek i miąższu: u gąski siarkowej są tak samo żółte jak kapelusz.
Uwaga też na: gąskę zielonkę, wokół której toczy się spór o bezpieczeństwo, oraz gąskę niekształtną, a przy grzybach z białymi blaszkami na muchomory.
W razie zatrucia: numer alarmowy 112.
W skrócie: najważniejsze fakty
| Cecha | Gąska siarkowa |
|---|---|
| Nazwa łacińska | Tricholoma sulphureum (Bull.) P. Kumm. (1871) |
| Polskie nazwy | gąska siarkowa, gąska siarkowożółta |
| Nazwa angielska / niemiecka | sulphur knight / Schwefelritterling |
| Rodzina / rząd | gąskowate (Tricholomataceae) / pieczarkowce (Agaricales) |
| Kapelusz | 3–8 cm, wypukły, potem płaski z tępym garbkiem; siarkowożółty, często z oliwkowym lub brązowawym odcieniem na środku, matowy, suchy |
| Blaszki | siarkowożółte, dość rzadkie, grube, wycięte przy trzonie |
| Trzon | 4–10 cm, smukły, siarkowożółty, często z czerwonobrązowymi włókienkami u dołu |
| Miąższ | siarkowożółty, także w trzonie |
| Zapach | intensywny: gaz świetlny, smoła węglowa, naftalina |
| Smak | nieprzyjemny, mączno-gorzki |
| Wysyp zarodników | biały |
| Siedlisko | lasy liściaste (dęby, buki) i iglaste, gleby kwaśne; pojedynczo lub w małych grupach |
| Sezon | VIII–X |
| Status w Polsce | nie jest chroniona |
| Jadalność | trująca: objawy żołądkowo-jelitowe |
| Pomyłki | gąska zielonka, gąska niekształtna, lisówka pomarańczowa (inny kolor i budowa) |
Pozycja systematyczna i nazwa
Gąskę siarkową opisał francuski botanik Pierre Bulliard w XVIII wieku jako Agaricus sulphureus, a do rodzaju gąsek (Tricholoma) przeniósł ją w 1871 roku Paul Kummer. Epitet sulphureum znaczy „siarkowy” i odnosi się do barwy. Nie myl nazwy z żółciakiem siarkowym: to zupełnie inny grzyb, jadalna huba rosnąca na drzewach, która ma z gąską wspólny tylko kolor.
Rodzaj gąsek obejmuje w Polsce kilkadziesiąt gatunków, od cenionych jadalnych, jak gąska sosnowa, po trujące, jak gąska tygrysia i właśnie gąska siarkowa. Wspólne cechy rodzaju to mięsisty owocnik, kapelusz często z tępym garbkiem, blaszki zatokowato wycięte przy trzonie i biały wysyp zarodników. Przegląd gatunków znajdziesz w hubie gąski.
Jak rozpoznać gąskę siarkową krok po kroku
Gąskę siarkową rozpoznaje się zmysłem wzroku i węchu jednocześnie. Obie cechy muszą się zgadzać.
- Kolor całego owocnika. Gąska siarkowa jest żółta wszędzie: kapelusz, blaszki, trzon i miąższ mają ten sam siarkowy odcień. Środek kapelusza bywa przyciemniony na oliwkowo lub brązowawo, a dolna część trzonu ma czasem czerwonobrązowe włókienka, ale blaszki i miąższ zostają żółte.
- Zapach. Przełam kapelusz albo zgnieć kawałek blaszki. Gąska siarkowa pachnie intensywnie i nieprzyjemnie: gazem świetlnym, smołą węglową, naftaliną albo asfaltem. Zapach jest tak mocny, że bywa wyczuwalny w koszyku po kilku minutach.
- Blaszki. Są dość rzadkie i grube, przy trzonie zatokowato wycięte. Gęste, cienkie blaszki wskazują raczej na gąskę zielonkę.
Pomocniczo: kapelusz jest matowy i suchy, nie lepki, a owocniki rosną pojedynczo lub w małych grupach w lasach liściastych i iglastych na kwaśnych glebach. Na schematach w artykule o budowie grzyba pokazujemy, jak wygląda zatokowato wycięty przyczep blaszek, charakterystyczny dla wszystkich gąsek.
Gąska siarkowa a inne żółte gąski
| Cecha | Gąska siarkowa | Gąska zielonka | Gąska niekształtna |
|---|---|---|---|
| Kapelusz | siarkowożółty, matowy | zielonkawożółty, lepki w wilgoci, często oblepiony piaskiem | żółtozielonkawy z ciemnymi, promienistymi włókienkami |
| Blaszki | siarkowożółte, rzadkie, grube | cytrynowożółte, gęste | białe lub białawe |
| Miąższ | siarkowożółty | biały do bladożółtego | biały |
| Zapach | gaz świetlny, smoła | mączny | mączny lub ogórkowy |
| Siedlisko | lasy liściaste i iglaste, gleby kwaśne | suche bory sosnowe na piaskach | lasy liściaste i mieszane |
| Ocena | trująca | dawniej ceniona, dziś odradzana | niejadalna |
Najczęściej z gąską siarkową myli się gąskę zielonkę. Rozstrzygają blaszki, miąższ i zapach: zielonka ma blaszki gęste, cytrynowożółte, miąższ jasny i zapach mąki, a siarkowa blaszki rzadkie, miąższ żółty jak kapelusz i zapach gazu. Gąska niekształtna ma z kolei blaszki białe i ciemne włókienka na kapeluszu, opisujemy ją w artykule gąska niekształtna. Zupełnie inną budowę ma lisówka pomarańczowa, z którą gąskę siarkową mylą czasem początkujący: lisówka jest pomarańczowa i ma cienkie, gęste, rozwidlone blaszki zbiegające na trzon.
Toksyczność i objawy zatrucia
Substancja odpowiedzialna za trujące działanie gąski siarkowej nie została dokładnie poznana. Zatrucie przebiega jak typowe zatrucie grzybami drażniącymi przewód pokarmowy: od pół godziny do kilku godzin po posiłku pojawiają się nudności, wymioty, biegunka i bóle brzucha, czasem bóle i zawroty głowy. Objawy ustępują zwykle w ciągu doby. Do poważnych zatruć dochodzi rzadko, bo odpychający zapach i gorzki smak skutecznie zniechęcają do jedzenia, ale zapach słabnie u starych i przemoczonych owocników.
Jeśli objawy pojawiły się po sześciu i więcej godzinach albo nie wiesz, jakie grzyby były w potrawie, traktuj to jak podejrzenie groźniejszego zatrucia i dzwoń pod numer 112. Zachowaj resztki potrawy i obierki.
Gdzie i kiedy rośnie
Gąska siarkowa jest w Polsce dość pospolita. Rośnie od sierpnia do października w lasach liściastych, zwłaszcza dębowych i bukowych, oraz w borach i lasach mieszanych, na glebach kwaśnych, piaszczystych lub gliniastych. Jest grzybem mikoryzowym, czyli współżyje z korzeniami drzew. Owocniki wyrastają pojedynczo albo w małych grupach, często wśród mchów i na obrzeżach leśnych dróg.
Status prawny i bezpieczeństwo
Gąska siarkowa nie jest objęta ochroną gatunkową. Jest grzybem trującym i nie podlega obrotowi handlowemu. Przy zbieraniu jakichkolwiek gąsek obowiązuje zasada: każdy owocnik wąchaj i oglądaj osobno, a żółte gąski o nieprzyjemnym zapachu zostawiaj w lesie. Wątpliwe okazy pokaż klasyfikatorowi grzybów w stacji sanitarno-epidemiologicznej.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Tak. Gąska siarkowa jest grzybem trującym. Wywołuje zatrucie z nudnościami, wymiotami, biegunką i bólami brzucha, czasem z bólem i zawrotami głowy. Objawy pojawiają się zwykle od pół godziny do kilku godzin po posiłku i ustępują w ciągu doby. Grzyb ma odpychający zapach i gorzki smak, więc ciężkie zatrucia zdarzają się rzadko, ale zbierać go nie wolno.
Gąska siarkowa ma intensywny, nieprzyjemny zapach, porównywany do gazu świetlnego, smoły węglowej, naftaliny albo asfaltu. Zapach najlepiej wyczuć po przełamaniu kapelusza lub zgnieceniu kawałka blaszki. Jest na tyle charakterystyczny, że w połączeniu z żółtym kolorem całego owocnika pozwala rozpoznać gatunek. U starych i przemoczonych owocników bywa słabszy.
Gąska siarkowa ma blaszki rzadkie i grube, siarkowożółte, miąższ tak samo żółty jak kapelusz i zapach gazu. Gąska zielonka ma blaszki gęste, cytrynowożółte, miąższ biały lub bladożółty i zapach mąki, a jej kapelusz jest zielonkawożółty, lepki i często oblepiony piaskiem. Zielonka rośnie głównie w suchych borach sosnowych na piaskach, siarkowa częściej w lasach liściastych.
Nie. To dwa zupełnie różne grzyby, które łączy tylko nazwa koloru. Gąska siarkowa to trujący grzyb kapeluszowy z blaszkami, rosnący na ziemi w lesie. Żółciak siarkowy to jadalna, gdy jest młody, huba w postaci żółtopomarańczowych półek rosnących na pniach drzew liściastych. Żółciak nie ma blaszek, tylko drobne pory od spodu.
W lasach liściastych, zwłaszcza dębowych i bukowych, oraz w borach i lasach mieszanych, na glebach kwaśnych. Jest grzybem mikoryzowym, czyli żyje w związku z korzeniami drzew. Pojawia się od sierpnia do października, pojedynczo albo w małych grupach, często wśród mchów i przy leśnych drogach. W Polsce jest dość pospolita.
Nie ma dowodów, że gotowanie, obgotowanie z wylaniem wody, smażenie czy suszenie czynią gąskę siarkową jadalną. Gatunek uznaje się za trujący niezależnie od sposobu przyrządzenia. Owocnik gąski siarkowej trzeba wyrzucić razem z potrawą, do której trafił.
Żółty kolor całego owocnika to cecha gatunkowa gąski siarkowej i jedno z jej najważniejszych znamion rozpoznawczych. U większości innych żółtych gąsek żółty jest głównie kapelusz, a miąższ jest biały, a u gąski niekształtnej także blaszki są białe. Dlatego przy rozpoznawaniu zawsze warto przełamać kapelusz i obejrzeć miąższ.
Przy nudnościach, wymiotach i biegunce, które pojawiły się wkrótce po posiłku, najważniejsze jest uzupełnianie płynów. Przy silnych objawach, u dzieci, kobiet w ciąży, osób starszych i chorych skontaktuj się z lekarzem albo dzwoń pod numer 112. Zachowaj resztki potrawy i obierki. Jeśli objawy pojawiły się po sześciu i więcej godzinach albo nie wiesz, jakie grzyby zjadłeś, natychmiast szukaj pomocy, bo może to oznaczać groźniejsze zatrucie.
Nie. Gąska siarkowa nie jest objęta ochroną gatunkową w Polsce i nie figuruje w rozporządzeniu o ochronie gatunkowej grzybów z 2014 roku. Jest pospolita. Nie ma jednak powodu, żeby ją zbierać, bo jest trująca. Zostaw ją w lesie, gdzie pełni ważną rolę w życiu drzew jako grzyb mikoryzowy.
Źródła
- Kummer P. (1871). Der Führer in die Pilzkunde. Tricholoma sulphureum.
- Index Fungorum: Tricholoma sulphureum (Bull.) P. Kumm.
- Wojewoda W. (2003). Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Instytut Botaniki PAN, Kraków.
- Snowarski M. Atlas grzybów Polski, grzyby.pl: Tricholoma sulphureum (gąska siarkowa).
- Knudsen H., Vesterholt J. (red.) (2012). Funga Nordica. Nordsvamp, Kopenhaga: klucz do rodzaju Tricholoma.
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów (Dz.U. 2014 poz. 1408).
- Flück M. Atlas grzybów. Delta W-Z, Warszawa (ISBN 978-83-7175-900-0).
Sprawdź też
- Gąski: rodzaje i rozpoznawanie
- Gąska zielonka
- Gąska niekształtna
- Gąska sosnowa
- Żółciak siarkowy
- Lisówka pomarańczowa
- Budowa grzyba i klucz do grup
- Grzyby trujące
- Muchomor sromotnikowy
- Rodzaje grzybów: atlas
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje oznaczenia grzyba przez klasyfikatora grzybów w stacji sanitarno-epidemiologicznej. Nie jedz grzybów, których nie jesteś pewien. W razie podejrzenia zatrucia dzwoń pod numer alarmowy 112; ośrodki toksykologii klinicznej działają m.in. w Warszawie, Łodzi, Krakowie, Wrocławiu, Poznaniu, Gdańsku i Lublinie.